İnsanı diğer hayvanlardan ayrıştıran en belirgin unsurun şeyleri ve durumları kavramlaştırabilme ve soyuta indirgeyebilme kapasitesi olduğu karşımıza sıkça çıkan klişe bir olgu. Bilginin derinlemesine algılanması, anlaşılması, başka bilgilerle ilişkilendirilmesi ve hatta sezgi yoluyla yeni bilgilere dönüştürülebilmesinin, en verimli (ve keyifli) şekilde, anadilde yapılan çalışmalarla mümkün olduğunu düşünüyorum.
Bu sebepten, yıllardır çalıştığım ve ilgi duyduğum alanlarda (bilgisayar ağ ve güvenliği başta olmak üzere) Türkçe notlar tutma çabam oldu. Bu notları tutarken karşılaştığım ilk büyük sorun terimlerin kullanıma uygun ve kapsayıcı karşılıklarını üretmek oldu. Elbette, bu konuda şimdiye değin yapılmış güzel çalışmalar var (TBD Bilişim Sözlüğü, Aydın Köksal‘ın çalışmaları gibi) ve burada da bu çalışmalardan oldukça faydalanıyorum.
Yine de, bu yapılan işlerin bir küme eşleme işlemi (yabancı diller kümesinden Türkçe dil kümesine) olduğunu gözetince, hâlâ yapılacak işler olduğu kanısındayım. Çünkü terimlerin Türkçe karşılığının bulunması onların kullanışlılık ve kapsamlılığını test etmeye yeterli olmuyor. Bu terimlerin bağlam içerisinde sınanması ve doğal bir kullanıma evrilmesinin de bu çalışmaların bir devamı olarak görüyorum.
Genel Terimler
| İngilizce Terim | Türkçe Karşılık |
|---|
| open source intelligence (osint) | açık kaynak istihbaratı |
| meta data | üst veri |
| copyright | telif hakkı |
| password | parola |
| identity verification | kimlik doğrulama |
| credentials | geçerli kişilik bilgileri |
| authentication | asıllama |
| authorization | yetkilendirme |
| exploit | açıklık istismarı |
| payload | yük (emin değilim, işlev kodu?) |
| random | rasgele |
| random access memory | rasgele erişimli bellek |
| pseudo-random number generator | yalancı-rasgele sayı üreteci |
| script | komut dizini dosyası? (betik) |
| session | oturum |
| indexing | dizinleme |
| cheat sheet | kopya kağıdı |
| tradeoff | al-ver dengesi /ödünleşim |
Kriptografi ve Veri Güvenliği
| İngilizce Terim | Türkçe Karşılık |
|---|
| hashing | öz alma |
| hash | öz |
| hash functions | öz fonksiyonları |
| hash-cracking | öz-çözme |
| encoding | kodlama |
| encryption | şifreleme |
| secure sockets layer (ssl) | güvenli soketler katmanı |
Ağ Güvenliği
| İngilizce Terim | Türkçe Karşılık |
|---|
| media access control (mac) | medya erişim kontrolü |
| subnet | alt ağ |
| domain name server (dns) | alan ismi sunucusu |
| privilege escalation | ayrıcalık yükseltme |
| common vulnerability scoring system (cvss) | ortak zafiyet puanlama sistemi |
| confidentiality | gizlilik |
| integration | bütünlük |
| availability | erişilebilirlik |
| buffer overflow | bellek taşması |
| remote code execution | uzaktan kod çalıştırma |
| reverse shell connection | ??? |
| access control | erişim kontrolü |
| insecure disagn | güvensiz tasarım |
| server side request forgery | sunucu taraflı istek sahteciliği |
| enumaration | bilgi toplama, numaralandırma, hizmet keşfi (bağlama göre isimlendirmek gerekecek gibi) |
| frequency scrambling | frekans karıştırma |
Ağ Protokolleri
| İngilizce Terim | Türkçe Karşılık |
|---|
| internet control message protocol (icmp) | internet kontrol mesajı protokolü |
| time to live (ttl) | yaşama süresi |
| network address translator (nat) | ağ adresi çevirmeni |
| simple mail transfer protocol (smtp) | basit mail transfer protokolü |
| internet message access protocol (imap) | internet mesaj erişim protokolü |
| client-server | istemci-sunucu |
Kablosuz Ağlar ve Mobil İletişim
| İngilizce Terim | Türkçe Karşılık |
|---|
| wi-fi | kablosuz internet ağı |
| cell | hücre |
| handover | hücresel devir |
| interference | girişim |
| frequency reuse | frekans yeniden kullanımı |
| global system for mobile communications (gsm) | küresel mobil iletişim sistemi |
| signal to interference ratio (sir) | sinyal girişim oranı |
| co-channel interference | eş kanal girişimi |
| adjacent channel interference | komşu kanal girişimi |
| frequency division multiple access (fdma) | frekans bölümlü çoklu erişim |
| time division multiple access (tdma) | zaman bölümlü çoklu erişim |
| code division multiple access (cdma) | kod bölümlü çoklu erişim |
| paging | sayfalama |
| base station controller (bsc) | baz istasyonu denetleyicisi |
| public switched telephone network (pstn) | geleneksel telefon ağı |
| mobile switching center (msc) | mobil anahtarlama merkezi |
| the universal mobile telecommunication system (umts) | ??? |
| broadcast | umumî yayınlama |
| mobile | gezgin |
| evolved packet system (eps) | gelişmiş paket sistemi |
| radio access network (ran) | radyo erişim ağı |
| core network | çekirdek ağ |
| mobility management entity (mme) | hareketlilik yönetimi birimi |
| home subscriber server (hss) | abone bilgi sunucusu |
| packet data network gateway (pdn gw) | paket veri ağ geçidi |
| radio resource control (rrc) | radyo kaynak kontrolü protokolü |
| packet data convergence protocol (pdcp) | paket veri yakınsama protokolü |
| radio link control (rlc) | radyo bağlantı kontrolü |
| multiplexing | çoklama |
| diversity | çeşitleme |
| throughput | veri aktarım hızı |
| latency | gecikme |
| quality of service | hizmet kalitesi |
| orthogonal frequency divison multiplexing | ortogonal frekans bölümlü çoğaltma |
| multi-path fading | çoklu yol sönümlemesi |
| path loss | yol kaybı |
| free-path loss | boş uzay yol kaybı |
| slow varying frequency selective fading channel | yavaş değişen frekans seçimli sönümlü kanal |
| slow varying frequency flat fading channel | yavaş değişen düz sönümlü kanal |
| additive white gaussian noise channel | toplamalı beyaz gauss gürültü kanalı |
| shadowing | gölgelenme |
| inter symbol interference | semboller arası girişim |
| multiple input multiple output | çoklu giriş çoklu çıkış |
| line of sight | doğrudan görüş hattı |
| diffraction | kırınım |
| delay spread | gecikme yayılımı |
| coherent bandwidth | uyumlu bant genişliği |
| interference loss | girişim kaybı |
| large scale fading | geniş ölçekte sönümleme |
| small scale fading | dar ölçekte sönümleme |
| uplink | yukarı yönlü kanal |
| downlink | aşağı yönlü kanal |
| analog modulation | analog modülasyon |